AstraZeneca Cell Therapy, Amsterdam
In Amsterdam werken ongeveer 75 wetenschappers aan de toekomst van behandelingen tegen kanker: celtherapie.
T-cel-receptor-therapie omvat het inzetten van aangepaste T-cellen van het immuunsysteem om tumorcellen op te sporen en te vernietigen om zo kanker effectief te kunnen bestrijden. Binnen AstraZeneca wordt bovendien onderzocht hoe deze toekomstige behandeloptie tegen autoimmuunziekten en zelfs bepaalde aangeboren gendefecten ingezet kan worden. Om succesvol te zijn, is een aantal ontwikkelingen nodig.
Ten eerste moet onderzocht worden hoe de T-cellen alleen de tumorcellen op kunnen ruimen, zonder daarbij ook gezonde cellen te raken. Daarnaast is onderzoek nodig hoe de T-cellen zo goed mogelijk ‘bewapend’ kunnen worden om de ongewenste cellen op te ruimen. Tot slot is het belangrijk om grenzen te verleggen wat betreft de toegankelijkheid van deze therapieën voor grote groepen patiënten. Om uiteindelijk een gepersonaliseerd product voor iedereen af te kunnen leveren onderzoekt AstraZeneca hoe moleculaire diagnostiek, artificiële intelligentie en high-tech productie van T-celtherapieën geïntegreerd kunnen worden om kanker gerichter te kunnen behandelen.
Celtherapie: CAR-T en TCR-T
Kanker kan ontstaan als het erfelijk materiaal (DNA) in bepaalde cellen schade oploopt en de cel daardoor veranderde eiwitten gaat produceren. Dit kan ervoor zorgen dat cellen vervolgens ongecontroleerd gaan delen, waardoor een tumor ontstaat. Een traditionele en veelgebruikte manier om de tumorcellen te bestrijden is behandeling met chemo- of bestralingstherapie, vaak in combinatie met een operatie om de tumor te verwijderen. Chemotherapie en bestraling zijn niet specifiek gericht op de tumorcellen, maar raken ook gezond weefsel. Hierdoor kan kanker soms niet effectief bestreden worden. Daarom wordt onderzocht hoe chemotherapie of bestraling alléén op de plek van de tumor ingezet kan worden. Daarnaast wordt er veel onderzoek gedaan naar gerichte behandeling. Hierbij wordt gekeken naar het genetisch profiel van de tumor om te bepalen hoe de tumor specifiek aangepakt kan worden, zonder daarbij gezonde cellen aan te tasten.
Specifieker behandelen
Bij celtherapie worden T-cellen – witte bloedcellen die het immuunsysteem helpen infecties te bestrijden – geoogst uit het bloed van patiënten. Die T-cellen worden aangepast en ‘bewapend’ om heel specifiek cellen met bepaalde veranderingen, zoals DNA-mutaties, op te sporen en op te ruimen.
Er zijn ruwweg twee soorten T-celtherapie: Chimere Antigeen Receptor T-cel (CAR-T) en T-celreceptor-therapie (TCR-T). Sinds 2019 wordt gewerkt aan TCR-T. Hierbij wordt ten eerste het genetisch materiaal van de tumor geanalyseerd: door de inzet van moleculaire diagnostiek wordt er gezocht naar bepaalde schade in het DNA die de kanker heeft veroorzaakt. Er is al veel bekend over hoe DNA-schade kanker kan veroorzaken: vaak hebben bepaalde kankertypen dezelfde, heel specifieke mutaties in het DNA.
Met de informatie over de specifieke mutaties in het DNA van de tumor kan de volgende stap genomen worden: bloed wordt afgenomen van de patiënt en T-cellen worden uit het bloed geïsoleerd. Die T-cellen worden bewerkt: er wordt een T-cel-receptor (TCR) aan toegevoegd, die kan aangrijpen op eiwitten in de tumorcellen die door de geïdentificeerde DNA-mutaties veranderd zijn. Als de bewerkte T-cellen vervolgens weer aan de patiënt gegeven worden, dan kunnen de T-cellen deze tumorcellen specifiek aanvallen en doden. Zo krijgen patiënten hyperpersoonlijke behandeling.
Het immuunsysteem, dat beschermt tegen ziekte en infectie, wordt op deze manier ingezet om tumorcellen te herkennen en aan te vallen. Omdat het immuunsysteem een ‘geheugen’ heeft, kan het terugkeren van de tumorcellen met die specifieke DNA-schade voorkomen worden.
CAR-T wordt veel ingezet tegen bloedkanker en daarvoor zijn al verschillende goedgekeurde behandelmogelijkheden beschikbaar. Met de komst van TCR-T en meer geavanceerde manieren van T-celtherapieproductie kan dit verder uitgebreid worden om in de toekomst ook solide tumoren te behandelen.
De toekomst van zorg ontwikkeld in een hypermodern lab
Baanbrekend onderzoek wordt gedaan in de meest moderne laboratoria. Ook in dit geval. In augustus 2023 is de bouw van One Helix begonnen, de nieuwe, duurzame onderzoeksfaciliteit voor celtherapie-onderzoek.
Op de campus van Amsterdam UMC wordt een ultramoderne omgeving met laboratoria, kantoren en diverse voorzieningen gebouwd. Het ontwerp bevordert neurodiversiteit, akoestisch comfort en zogeheten biofiele principes, waarbij de nieuwste innovaties centraal staan. De oplevering wordt verwacht in de zomer van 2025. Duurzaamheid staat centraal in dit project.
We maken gebruik van geothermische verwarming en koeling via een thermisch energieopslagsysteem en installeren zonnepanelen op het dak om duurzame elektriciteit op te wekken. Daarnaast gebruiken we duurzame, biobased materialen en zijn er voorzieningen op het groene dak die waterretentie en biodiversiteit bevorderen. Het ontwerp van UNStudio streeft naar de hoogst mogelijke BREEAM Outstanding- en BENG 2-certificeringen, wat resulteert in een minimale CO2-uitstoot. Bovendien is het gebouw zo ontworpen dat het onder normale omstandigheden meer energie produceert dan het verbruikt, waarbij de extra energie wordt teruggegeven aan het elektriciteitsnet.
In de komende periode werkt AstraZeneca toe naar één gezamenlijke oncologiegerichte R&D-hub in Amsterdam. Daarin worden de huidige R&D-activiteiten in Oss en Amsterdam samengebracht. Met deze stap wil AstraZeneca de samenwerking met academische centra en ziekenhuizen in onder andere Amsterdam, Utrecht en Leiden verder versterken.
Leer meer over onze ambities in celtherapie:
NL-14799/prod.10.2024