Het immuunsysteem scant het lichaam doorlopend op vreemde deeltjes en valt die aan om te zorgen dat we niet ziek worden. Van cellen in ons eigen lichaam wordt ook in de gaten gehouden of ze zich niet tot verkeerde cellen ontwikkelen. Toch glippen er soms verkeerde cellen voorbij dit bewakingssysteem en dan kan zich kanker ontwikkelen. Immuno-oncologie omvat relatief nieuwe oncologische behandelingen, die zich richten op herstel van het bewakingssysteem. Met deze behandelingen proberen we het immuunsysteem instrumenten te geven om deze verkeerde cellen (alsnog) te herkennen, aan te vallen en op te ruimen.

Tumoren zijn als vingerafdrukken: heel persoonlijk en heel verschillend. Hoe beter de arts begrijpt hoe de tumor in elkaar zit en wat het genetisch profiel is, hoe gerichter er behandeld kan worden. Behandelingen die zich richten op zogenaamde tumor drivers en resistentie mechanismen zijn gebaseerd op zo’n profiel. Door voorafgaand aan en tijdens de behandeling specifiek te kijken naar de ‘vingerafdruk’ van de tumor worden behandelingen persoonlijker, zinvoller en effectiever. Er komen steeds meer doelgerichte behandelingen.

DNA bestaat uit twee strengen, zowel in gezonde cellen als in kankercellen. Kankercellen delen zich snel en daarbij treden relatief veel fouten op, die de cel zal proberen te herstellen. Wanneer bijvoorbeeld één van de twee strengen breekt dan zijn eiwitten zoals PARP betrokken bij herstel van de breuk. Bij kankercellen willen we niet dat het DNA zich repareert: ook de tweede streng moet breken, zodat DNA-schade ophoopt totdat de kankercel knock-out gaat. Er zijn steeds meer medicamenten in ontwikkeling die zorgen dat DNA-schade niet wordt hersteld om kanker te behandelen.

Door zeer krachtige, kankerdodende middelen rechtstreeks aan kankercellen te laten binden willen we de kankercel gericht uitschakelen. Sommige eiwitten komen veel meer voor op kankercellen. Speciaal ontwikkelde antilichamen 'herkennen' de foute cellen en koppelen zich vast. De chemotherapie waarmee het antilichaam is bewapend wordt zo direct bij de kankercel afgeleverd. Hierdoor wordt er veel schade toegebracht aan tumoren en met relatief weinig schade aan gezonde cellen. De eerste medicijnen die volgens dit principe werken worden al in het ziekenhuis toegepast.

Bij celtherapie worden eigen, gezonde, levende cellen geoogst en bewerkt om tumorcellen aan te vallen. Vaak is het doel van die bewerking er op gericht om er voor te zorgen dat het eigen immuunsysteem wordt geholpen om kanker te bestrijden. In de oncologie doen de eerste celtherapieën hun intrede, maar er valt nog heel veel te leren en te ontdekken. Verschillende vormen van celtherapie worden op dit moment daarom alleen nog gegeven als een experimentele behandeling.

Soms kunnen bepaalde genen een andere functie krijgen. Dat komt door zogeheten epigenetische veranderingen. Bepaalde externe of interne factoren zorgen ervoor dat de genen niet meer hun oorspronkelijke taak uitvoeren, maar een andere taak krijgen. Hierdoor kan kanker ontstaan en groeien. Door deze veranderingen te identificeren en te begrijpen kunnen we ze ook voor ons laten werken, bijvoorbeeld door de groei in kankercellen te remmen. De verwachting is dat in de toekomst medicijnen ontwikkeld gaan worden, die epigenetische veranderingen beïnvloeden.