De beste zorg voor mensen met astma
Chronische ademhalingsziekten, waaronder astma, zijn complex, moeilijk te behandelen en vaak slecht onder controle. Dat heeft een grote impact op de patiënt. Op dagelijkse basis kan de ziektelast onnodig hoog zijn en op lange termijn leiden complicaties tot minder goede vooruitzichten en verlies van arbeidsproductiviteit.
De feiten op een rij: het kan en moet anders!
Ondanks de grote impact die astma kan hebben op het dagelijks functioneren, worden de klachten van mensen met (ernstig) astma nog onvoldoende herkend en erkend. Velen hebben intensieve medische zorg nodig, maar krijgen deze niet op tijd of in voldoende mate. Meer erkenning en gerichte zorg zijn daarom dringend nodig.3 De klachten van patiënten worden vaak onderschat, en noodzakelijke diagnoses en behandelingen blijven uit. Dit leidt tot onnodige ziektelast, hogere zorguitgaven en gemiste kansen op behandeling met moderne therapieën. Patiënten met ongecontroleerd en ernstig astma verdienen goede diagnose, optimale en tijdige zorg en goede monitoring. Astma heeft grote impact op het dagelijks leven van de patiënt. De ziektelast kan zo hoog zijn dat mensen niet meer kunnen deelnemen aan sociale activiteiten of zelfs niet meer kunnen werken. Zowel zorgverleners als beleidsmakers hebben een sleutelrol in het verbeteren van astmazorg.
577.500
mensen hebben astma in Nederland, waarvan ongeveer 20.000 een ernstige vorm. Meer dan de helft van hen heeft de symptomen niet goed onder controle.
8.000
ziekenhuisopnames vinden jaarlijks plaats door astma. Het kan tot 7 jaar duren voordat mensen met astma adequaat behandeld worden.
1 op de 10
patiënten met astma gebruikt zware (nood)medicatie, wat gepaard gaat met zware en ernstige bijwerkingen. 37.000 mensen gebruiken structureel te veel SABA’s (kortwerkende luchtwegverwijders) – een teken van suboptimale ziektecontrole
1 op 5
mensen met astma ervaart problemen met werk en 1 op de 7 mensen met astma raakt arbeidsongeschikt. Arbeidsongeschiktheid door astma kost de samenleving jaarlijks 30 miljoen euro.
Bronnen: vzinfo.nl/astma, Verbetersignalement astma (Zorginstituut Nederland, 2021), Leven met een longziekte (Nivel, 2018), Maatschappelijke kosten voor astma, COPD en respiratoire allergie (Nivel, 2012).
Bovendien is ongecontroleerd astma slecht voor het milieu: gebruik van noodmedicatie en ziekenhuisbezoek- en opnamen hebben grote impact op de milieuvoetafdruk van astma.1 De meest persoonlijke behandeling, die leidt tot goede ziektecontrole, minder gebruik van (nood)medicatie en vermindering van vermijdbare ziekenhuisopnames, is daarom vaak ook de meest duurzame oplossing. Het vermijden of vervangen van geneesmiddelen op basis van enkele criteria is dat vaak juist niet. Ondanks de voetafdruk leidt goed medicijngebruik vaak tot milieuwinst verderop in het ziekteproces.2
Met tijdige diagnostiek, gerichte doorverwijzing en passende zorg, krijgen patiënten betere grip op hun aandoening – met winst voor henzelf én de maatschappij. Door preventieve en proactieve zorg valt jaarlijks tot €13,8 miljoen aan kosten te vermijden.3
Ik wens patiënten toe dat ze persoonlijker behandeld kunnen worden: voor elk type astma, voor elk type patiënt een behandeling op maat, zodat zij minder last hebben van hun ziekte. Mensen leveren ontzettend veel in als ze niet adequaat behandeld worden. Zonde, want patiënten met goede ziektecontrole kunnen een volwaardig leven leiden, in goede kwaliteit. Werken, sporten, zorgen, dansen – als je geen ziekte hebt denk je er niet eens over na. De juiste behandeling levert zo veel op.
Samen werken aan betere astmazorg
We hebben een aantal belangrijke stappen gezet om zorg voor mensen met astma te verbeteren. Samen met artsen in binnen- en buitenland, zorgverzekeraars en belangenorganisaties zetten we ten eerste in op vroege detectie en eerdere diagnose en ten tweede op de meest persoonlijke behandeling om astma-aanvallen te voorkomen. Daarmee verlagen we gezamenlijk de ziektelast voor patiënten, verlagen we de druk op de zorg en verbeteren we de betaalbaarheid op de lange termijn én verlagen we de milieudruk van zorg.
1. Op tijd een goede diagnose
Op tijd de juiste diagnose is van groot belang voor het instellen van de juiste behandeling en dus voor een goed en lang leven mét astma. Misvattingen over het verloop van de ziekte of de beste behandeling staan goede diagnose en de juiste medicatie in de weg. Veelvoorkomende misvattingen over astma zijn onder meer dat het een kinderziekte is en dat je er overheen groeit als je ouder wordt. Of dat astma alleen goed onder controle kan zijn met hoge doses steroïden.
2. De weg naar de juiste expert verkorten
Voor ernstig astma-patiënten duurt het gemiddeld maar liefst zeven jaar voor er adequaat behandeld wordt. Dat moet anders en dat kan gelukkig ook. Samen met experts uit het Franciscus Gasthuis in Rotterdam werken we aan een beter zorgpad voor in totaal 14 ziekenhuizen in de regio, zodat de doorverwijzing en behandeling altijd hetzelfde georganiseerd is en de weg naar de juiste expert veel korter wordt. Samen met hen hebben we gekeken: Wat is er nodig voor kwalitatief betere zorg? Welke barrières zijn er, en hoe gaan we die gezamenlijk slechten? Patiënten hebben actief meegedacht, bijvoorbeeld om het multidisciplinair overleg te verbeteren en patiënten in breder verband te bespreken zodat ze eerder bij de juiste arts terecht komen.
3. Astma-aanvallen voorkomen
Mensen met astma lopen risico op astma-aanvallen: een plotselinge aanval van ernstige benauwdheid. Astma kan het leven van patiënten domineren; ze verdienen goede zorg nodig om longaanvallen, ziekenhuisopnamen en achteruitgang van longfunctie te voorkomen. Bovendien worden astma-aanvallen traditioneel behandeld met orale corticosteroïden, en chronisch gebruik daarvan leidt van op den duur vaak tot ernstige bijwerkingen zoals bijvoorbeeld hart- en vaatziekten, osteoporose, diabetes en depressie.
Het Zorginstituut heeft met zorgpartijen afspraken gemaakt over de behandeling van patiënten met ongecontroleerd astma, zodat patiënten eerder beter behandeld worden en astma-aanvallen vaker voorkomen worden. Dat gaat onder andere over betere bevestiging van de diagnose met kwalitatief goede spirometrie, inhalatiefouten verminderen (en daarmee de effectiviteit van de behandeling vergroten) door het gebruik van uniforme inhalatoren met teller, jaarlijkse monitoring en meer aandacht voor niet-medicamenteuze aspecten. Op deze manier moet ook het gebruik van noodmedicatie worden afgebouwd.
Bronnen:
1. Wilkinson A. et al. Greenhouse gas emissions associated with asthma care in the UK: results from SABINA CARBON. Oral session presented at the 10th International Primary Care Respiratory Group (IPCRG) World Conference, 2021 May 6-8; Dublin, Ireland.
2. Ossebaard HC, van Hal PThW, Wichers I, Kooistra J, Hagedoorn P, Chavannes N, Brakema E, de Heer P. Turning green: the impact of changing to more eco-friendly respiratory healthcare. A carbon and cost analysis of Dutch prescription data. medRxiv preprint. https://doi.org/10.1101/2021.11.20.21266571 NL-14923/prod.11.2024
3. Verbetersignalement astma, Zorginstituut Nederland (2021)
NL-18152/ prod.05.2026